Σάββατο, 25 Μαρτίου 2017

Νίκος Σβορώνος: Η ανάπτυξη της εθνικής ελληνικής ιδέας...

Αποτέλεσμα εικόνας για επανάσταση 1821
  
Κείμενο: Νίκος Σβορώνος*

Η νέα τούτη πορεία του Ελληνισμού αρχίζει να διαγράφεται καθαρά από το τέλος του 11ου και τις αρχές του 12ου αιώνα, για να διαρκέσει, περνώντας από διάφορα στάδια, ως τις αρχές του 19ου αιώνα. Είναι η περίοδος που ένας παλαιός λαός, με την προοδευτική του διαμόρφωση σε συντελεσμένο έθνος, ανανεώνεται και αποτελεί μια καινούργια ιστορική οντότητα, τον Νέο Ελληνισμό, δηλαδή το Ελληνικό έθνος.
Οι ιστορικοί παράγοντες, εσωτερικοί και εξωτερικοί, που θα προκαλέσουν το αδυνάτισμα και την πτώση της συγκεντρωτικής Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, έχουν βαθειές τις ρίζες, εκδηλώνονται όμως με ιδιαίτερη δύναμη από το τέλος του 11ου αιώνα και προκαλούν την πρώτη βαθειά κρίση, που η Αυτοκρατορία δεν θα καταφέρει να ξεπεράσει τελικά. Η αριστοκρατία των μεγάλων γαιοκτημόνων στο τέλος του 11ου αιώνα έχει κερδίσει την οριστική της μάχη, και με τις αποκεντρωτικές της τάσεις απειλεί την ενότητα του κράτους. Οι εξωτερικοί εχθροί στα Βαλκάνια, στην Ανατολή και στη Δύση, επωφελούμενοι από την εσωτερική κρίση, επιτίθενται από παντού. Ένα μεγάλος μέρος της Μικράς Ασίας χάνεται, ύστερα από την ήττα του Μαντζικέρτ (1071), για την Αυτοκρατορία και πέφτει στα χέρια των Σελτζούκων Τούρκων, που ιδρύουν το μεγάλο τουρκικό κράτος στη Μικρά Ασία. Η σύγκρουση με τον δυτικό κόσμο, σύγκρουση οικονομική, ιδεολογική και πολιτική, οξύνεται και γίνεται οριστική. Η εχθρότητα που είχε προκαλέσει ήδη από τον 9ο αιώνα η ίδρυση μιας Φραγκικής Αυτοκρατορίας, που διεκδικεί τη Ρωμαϊκή οικουμενικότητα, εντείνεται τώρα με τις διαμάχες ανάμεσα στην Αγία Έδρα και στο πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως επί Φωτίου, για να καταλήξει στο οριστικό σχίσμα επί Κηρουλαρίου (1078). Η οικονομική διείσδυση των Ιταλικών πόλεων στην Ανατολή παίρνει μεγάλες διαστάσεις. Τέλος, η στρατιωτική σύγκρουση των δύο κόσμων αρχίζει με την επίθεση των Νορμανδών στην Ιταλία, που χάνεται για το Βυζάντιο ύστερα από την κατάληψη του Μπάρι (1071), και εντείνεται με τις επιθέσεις των ίδιων των Νορμανδών εναντίον των βαλκανικών κτήσεων της Αυτοκρατορίας, προοίμια των Σταυροφοριών που θα ακολουθήσουν και που θα λήξουν με τη διάλυση της Αυτοκρατορίας (1204). Στην ίδια αυτή περίοδο, ανάμεσα στα 1040 περίπου και 1200, οι διάφοροι μη ελληνικοί λαοί που έμεναν ως τώρα υποταγμένοι στην Αυτοκρατορία (Αρμένιοι και Ίβηρες στην Ανατολή, Σέρβοι και Βούλγαροι στα Βαλκάνια), αρχίζουν να αποχωρίζονται ο ένας μετά τον άλλον, ιδρύουν ανεξάρτητους πολιτικούς σχηματισμούς με πυρήνες εθνικούς και τείνουν διαρκώς να συνενωθούν και να εξελιχθούν σε πραγματικά εθνικά κράτη.
Η μάχη του Μαντζικέρτ μεταξύ της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και των Σελτζούκων έλαβε χώρα στις 26 Αυγούστου του 1071, κοντά στο Μαντζικέρτ (σημερινό Μαλαζγκίρτ στην Τουρκία).
Η μάχη του Μαντζικέρτ μεταξύ της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και των Σελτζούκων έλαβε χώρα στις 26 Αυγούστου του 1071, κοντά στο Μαντζικέρτ (σημερινό Μαλαζγκίρτ στην Τουρκία).
Το βασικό χαρακτηριστικό της περιόδου αυτής -που, αν θέλουμε να της δώσουμε μια συμβατική χρονολογική αφετηρία, θα μπορούσαμε να διαλέξουμε το έτος 1071 (έτος των δύο μεγάλων ηττών στην Ανατολή και στη Δύση), ή, ακόμα το 1081, έτος της ανόδου στον θρόνο του Αλεξίου Κομνηνού, του ιδρυτή της πρώτης καθαρά ελληνικής δυναστείας, και που διαρκεί ως την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους (1204)- είναι η βαθμιαία ανεξαρτητοποίηση όλων των μη εξελληνισμένων στοιχείων. Το μόνο συστατικό στοιχείο της μένει ο Ελληνισμός, που απομονωμένος και περικυκλωμένος από εχθρικούς πλέον λαούς-εθνότητες, παίρνει βαθύτερη συνείδηση του εαυτού του ως ιδιαίτερης πολιτικής και πολιτιστικής οντότητας. Η ελληνική ιδέα, που ως τα τώρα έμενε σαν μακρινή ίσως ανάμνηση στα λαϊκότερα στρώματα, προβάλλεται ολοένα και εντονότερα από τους λογίους. Η ελληνική παιδεία, που είχε αρχίσει ν’ αποκαθίσταται από πριν, παρουσιάζεται στους σημαντικότερους συγγραφείς σαν δική τους κληρονομιά για την οποία είναι υπερήφανοι. Το όνομα Έλλην αρχίζει να ξαναπαίρνει το διπλό του πολιτιστικό και εθνολογικό περιεχόμενο. Έλλην είναι όποιος μετέχει ελληνικής παιδείας και έχει ελληνική καταγωγή. Για άλλη μια φορά οι Βυζαντινοί λόγιοι χωρίζουν τον κόσμο σε Έλληνες και βαρβάρους. Η Άννα Κομνηνή, που σεμνύνεται για τις ελληνικές της σπουδές και για το ότι είχε μελετήσει τους πλατωνικούς διάλογους και τα έργα του Αριστοτέλη, και θεωρεί αμόρφωτο και βάρβαρο κάθε άμοιρο ελληνικής παιδείας, μιλώντας για τη σχολή της Κωνσταντινούπολης που ίδρυσε ο Αλέξιος Κομνηνός γράφει: «Και έστιν ιδείν και Λατίνον ενταύθα παιδοτριβούμενον και Σκύθην ελληνίζοντα και Ρωμαίον τα των Ελλήνων συγγράμματα μεταχειριζόμενον και τον αγράμματον Έλληνα ορθώς ελληνίζοντα». Για τον Νικήτα Χωνιάτη οι Ρωμαίοι υπήκοοι της Αυτοκρατορίας είναι Έλληνες. Έτσι, σταματώντας με την άλωση της Πόλης από τους σταυροφόρους βαρβάρους, δηλώνει ότι αρνείται να συνεχίσει την ιστορία του, γιατί: «πώς αν είην εγώ το βέλτιστον χρήμα, την ιστορίαν, το κάλλιστον εύρημα των Ελλήνων, βαρβαρικαίς καθ’ Ελλήνων πράξεσι χαριζόμενος;».
Άλλωστε η επαφή με την ελληνική παιδεία γίνεται τώρα ουσιαστικότερη. Οι διανοητές του Βυζαντίου προσπαθούν, πέρα από την απλή μίμηση της ελληνικής έκφρασης, να αφομοιώσουν την ελληνική σκέψη. Τέτοια ήταν η προσπάθεια του Ψελλού, του Ιταλού και των μαθητών τους, που, παρ’ όλο ότι η σκέψη τους μένει ακόμα εξαρτημένη από τη θεολογία, δείχνει συγχρόνως και την απαρχή κάποιας ανεξάρτητης φιλοσοφικής διάθεσης, η οποία αντιμετωπίζει την εξέταση των μεταφυσικών προβλημάτων επί τη βάσει του ανθρωπίνου λόγου θέτοντας προβλήματα ανάλογα με τα φιλοσοφικά προβλήματα που εμφανίζονται στη Δύση την ίδια περίπου εποχή (πλατωνισμός, αριστοτελισμός, ρεαλισμός, νομιναλισμός). Την ίδια αυτή περίοδο έχουμε επίσης την πρώτη ένδειξη κάποιας γεφύρωσης του πολιτιστικού χάσματος ανάμεσα στον επίσημο και το λαϊκό πολιτισμό. Ήδη ο Ψελλός εξετάζει τις λαϊκές παραδόσεις και προσπαθεί, άλλοτε με κάποια ορθολογιστική μέθοδο, άλλοτε με την αλληγορία, να αναχθεί σε γενικά θεολογικά ή φιλοσοφικά συμπεράσματα. Συγχρόνως, για πρώτη φορά η λαϊκή γλώσσα αρχίζει να χρησιμοποιείται σε μεγαλύτερη έκταση από τους λογίους στη λογοτεχνία. Σ’ αυτή την περίοδο ανήκουν τα στιχουργήματα του Πτωχοπρόδρομου και ίσως η παλαιότερη σύνθεση σ’ ένα ενιαίο έργο των ακριτικών τραγουδιών.
Από το τελευταίο λοιπόν τέταρτο του 11ου αιώνα ως το 1204 ο Βυζαντινός αρχίζει να συνδέεται με το ιστορικό του παρελθόν και να ξαναβρίσκει σιγά-σιγά τις λαϊκές ρίζες του πολιτισμού του. Αρχαία ελληνική κληρονομιά και χριστιανική πίστη αρχίζουν να συμβιβάζονται στη συνείδηση του και να γίνονται τα συστατικά της στοιχεία. Η ίδια η επίσημη Εκκλησία, παρ’ όλη την αντίδραση της στους νέους αυτούς προσανατολισμούς, με τις διαμάχες της με την Παποσύνη και τον οριστικό της χωρισμό από τη δυτική εκκλησία, αρχίζει να χάνει τον οικουμενικό της χαρακτήρα και να μεταβάλλεται σε ανατολική ορθόδοξη εκκλησία, που έχει για κύριο στήριγμα τον Ελληνισμό. Η νέα αυτή ιδεολογία εκφράζει το πρώτο ξύπνημα ενός εθνικού αισθήματος στον Ελληνισμό, που έχει μείνει πλέον το μόνο στήριγμα του Βυζαντίου.
Οι ιδεολογικές αυτές κατευθύνσεις θα ξεκαθαριστούν περισσότερο στους αιώνες που ακολουθούν, με την ανάπτυξη ενός ισχυρού πατριωτικού αισθήματος μέσα στους πολύπλευρους αγώνες του Ελληνισμού. Το παλαιό αυτοκρατορικό-πατριωτικό αίσθημα που γνώρισε το Βυζάντιο σε παλαιότερους αιώνες κατά τους αγώνες του εναντίον των Αβάρων, των Σλάβων ή των Αράβων, παίρνει πράγματι τώρα για πρώτη φορά εθνικό-ελληνικό περιεχόμενο με την αντίθεση ολόκληρου του Ελληνισμού εναντίον της φραγκικής κατάκτησης, αντίσταση που ο εθνικός της χαρακτήρας τονίζεται περισσότερο από το γεγονός ότι ο Ελληνισμός δεν παλεύει μόνο εναντίον ξένων προς την Αυτοκρατορία στοιχείων (των Φράγκων ή των Τούρκων κατακτητών), αλλά και εναντίον λαών όπως οι Σέρβοι και οι Βούλγαροι, που είχαν θεωρηθεί επί αιώνες αναπόσπαστα τμήματα της Αυτοκρατορίας. Ελληνισμός και Βυζαντινή Αυτοκρατορία κατά κάποιον τρόπο ταυτίζονται στη συνείδηση των Ελλήνων. Τα διάφορα ελληνικά πολιτικά συγκροτήματα που δημιουργήθηκαν έπειτα από τη διάλυση της Αυτοκρατορίας, το Βασίλειο της Νικαίας, το Δεσποτάτο της Ηπείρου, αργότερα το Δεσποτάτο του Μωρέως, με τους αγώνες τους εναντίον των Φράγκων, του Τούρκων και των βαλκανικών κρατών, παίρνουν όλο και σαφέστερα τον χαρακτήρα εθνικών κρατών, τα οποία, παρ’ όλους τους εμφυλίους πολέμους που διεξάγουν μεταξύ τους, θέλουν να συνενώσουν, το καθένα για λογαριασμό του, τον Ελληνισμό.
Ο εθνικός αυτός χαρακτήρας φαίνεται ακόμη και στην εσωτερική τους δομή, η οποία χρειάζεται να ερευνηθεί ακόμη βαθύτερα· φαίνεται ιδιαίτερα από το γεγονός ότι τα κράτη αυτά επιχείρησαν να στηριχτούν για τους αγώνες τους, σε αντίθεση με την Αυτοκρατορία των Κομνηνών, στις ντόπιες εθνικές δυνάμεις. Ιδιαίτερη σημασία στην εξέλιξη τούτη είχε η προσπάθεια των βασιλέων της Νικαίας να εφαρμόσουν μια πολιτική ρυθμιστική των αντίρροπων κοινωνικών δυνάμεων, να αναπτύξουν την εγχώρια οικονομία, να την ανεξαρτητοποιηθούν από τη Δύση και να ανακουφίσουν τις μεσαίες και λαϊκές τάξεις, για να πετύχουν έτσι στο κράτος αυτό μια πραγματική εθνική συνοχή. Δεν είναι λοιπόν τυχαίο ότι ακριβώς το κράτος αυτό ήταν το πρώτο που ονομάστηκε από τους συγχρόνους «ελληνίς επικράτεια», «ελληνικόν», «Ελλάς», ότι ο πληθυσμός του με επικεφαλής τον αυτοκράτορα Ιωάννη Γ’ Βατατζή έχει τη συνείδηση ότι ανήκει στο «γένος των Ελλήνων».
Ιππότε;ς της Α' Σταυροφορίας, μεσαιωνική απεικόνιση
Ιππότε;ς της Α’ Σταυροφορίας, μεσαιωνική απεικόνιση
Η πρόσκαιρη ανασύσταση της Αυτοκρατορίας με την ανακατάληψη της Κωνσταντινούπολης (1261) δεν διέκοψε την πορεία προς την όλο και μεγαλύτερη ενάργεια της ελληνικής εθνικής συνείδησης. Η προσπάθεια του Μιχαήλ Παλαιολόγου να ξαναδώσει στο κράτος του τον παλαιό του οικουμενικό χαρακτήρα, χωρίς καμία πλέον ανταπόκριση με την πραγματικότητα, αποτυγχάνει τελικά. Εσωτερικά η μεγάλη αριστοκρατία της γης έχει κατορθώσει να οικειοποιηθεί με την επέκταση του συστήματος των προνοιών-οικονομιών, που γίνονται κληρονομικές, και των διαφόρων παραχωρήσεων γης και εισοδημάτων, το μεγαλύτερο μέρος της γης και των κρατικών εσόδων. Επιπλέον, συνδυάζοντας την ανάληψη των ανώτατων διοικητικών θέσεων στις διάφορες επαρχίες με την απόκτηση, κατά κυριότητα ή κατά πρόνοιαν οικονομίαν, προνομιακών γαιών στις επαρχίες αυτές, ανεξαρτητοποιείται όλο και περισσότερο από την κεντρική εξουσία. Η αποκεντρωτική αυτή κίνηση διευκολύνεται από τις ξένες κατακτήσεις, που απομονώνουν ολόκληρα τμήματα του κράτους και επιβάλλουν ένα είδος «συλλογικής» αυτοκρατορικής διοίκησης, γεγονός το οποίο στην πραγματικότητα ισοδυναμεί με πλήρη πολιτική διάσπαση και με την εκμηδένιση της κεντρικής εξουσίας.
Η εσωτερική αυτή διάλυση δεν επιτρέπει στο κράτος των Παλαιολόγων να αντιμετωπίσει τις αλλεπάλληλες επιθέσεις. Το σερβικό και το βουλγαρικό κράτος, το καθένα με τη σειρά του, δεν αρκούνται πλέον στην εξασφάλιση της ανεξαρτησίας τους, αλλά αναπτύσσουν ιμπεριαλιστική πολιτική και αμφισβητούν από τους βυζαντινούς αυτοκράτορες την ίδια την Αυτοκρατορία. 0 Δουσάν, κατακτώντας ένα μεγάλο μέρος του Βυζαντίου ως τη Θεσσαλία, θα τιτλοφορηθεί αυτοκράτωρ των Σέρβων και των Ρωμαίων. Η ραγδαία πρόοδος των Τούρκων, ύστερα από τη δημιουργία του κράτους των Οθωμανών (1281-1326), το οποίο θα αναπτυχθεί γρήγορα και θα απορροφήσει τα άλλα τουρκικά κρατίδια, αφαιρεί οριστικά από το Βυζάντιο το μεγαλύτερο μέρος της Μικράς Ασίας, ο πληθυσμός της οποίας ή εκτουρκίζεται ή αποσύρεται, μπροστά στην τουρκική προέλαση, προς τα βορειοδυτικά παράλια ή προς τις ηπειρωτικές χώρες, που κι αυτές η μια μετά την άλλη αρχίζουν, από τα μέσα του 14ου αιώνα, να περιέρχονται στα χέρια των Οθωμανών.
Έτσι, από το τέλος του 13ου αιώνα ο Ελληνισμός βρίσκεται πολιτικά κατακερματισμένος. Ένα μέρος του βρίσκεται κάτω από την ξένη κυριαρχία: κάτω από τους Φράγκους, τους Σέρβους, τους Βουλγάρους, τους Τούρκους. Το υπόλοιπο τμήμα που βρίσκεται κάτω από την ελληνική διοίκηση κατανέμεται ανάμεσα στο κράτος της Κωνσταντινουπόλεως και στους διαφόρους τοπάρχες της Ηπείρου, της Θεσσαλίας, της Πελοποννήσου, που, ακόμα και όταν θεωρητικά αναγνώριζαν τον αυτοκράτορα της Κωνσταντινουπόλεως, ουσιαστικά παρέμεναν ανεξάρτητοι. Η Κωνσταντινούπολη παύει λοιπόν να είναι το μοναδικό πολιτικό κέντρο του Ελληνισμού. Νέα πολιτικά κέντρα δημιουργούνται ή αναπτύσσονται, η Θεσσαλονίκη, τα Γιάννενα, η Άρτα, ο Μυστράς. Στους αποκεντρωμένους αυτούς πολιτικούς σχηματισμούς εμφανίζονται ορισμένες κοινωνικές και πολιτικές ανακατατάξεις, που θα έχουν αποφασιστική σημασία για την εξέλιξη του Ελληνισμού. Η τοπική πολιτική δραστηριότητα που αναπτύσσεται στα διάφορα αυτά κέντρα βρίσκεται βέβαια κατά κύριο λόγο στα χέρια της αριστοκρατίας της γης, που με τις χωριστικές της τάσεις είχε συμβάλει ως κύριος παράγοντας στη διάλυση της Αυτοκρατορίας. Η αριστοκρατία αυτή μένει, στη μεγάλη πλειονότητα της, αρνητικό στοιχείο για τη συνοχή του Ελληνισμού και την ανάπτυξη της εθνικής ιδέας. Οι αρχικοί αγώνες των δεσποτών της Ηπείρου ή των άλλων τοπαρχών της Ελλάδας εναντίον των κατακτητών εκφυλίζονται την εποχή αυτή σε διαλυτικές έριδες ανάμεσα στους διαφόρους τοπάρχες, που συχνά συμμαχούν με τους ξένους κατακτητές και, γενικά, συμβιβάζονται μαζί τους, όταν εξασφαλίσουν τα οικονομικά και κοινωνικά τους προνόμια. Στην αριστοκρατία αυτή της γης αντιτίθεται μια μέση τάξη εμπόρων και βιοτεχνών, που αποκτά την εποχή αυτή ιδιαίτερη σημασία. Πράγματι η πολιτική αποκέντρωση διευκολύνει την ανάπτυξη μιας τάξης εμπόρων και επιχειρηματιών, που, ξεφεύγοντας από την καταπιεστική κηδεμονία της κεντρικής εξουσίας, επωφελείται από την οικονομική δραστηριότητα που εμφανίζεται έντονη στα Βαλκάνια χάρη στους Ιταλούς εμπόρους. Βέβαια το μεγάλο εξωτερικό εμπόδιο βρίσκεται στα χέρια των ξένων. Οι ντόπιοι όμως συμμετέχουν κατά ένα ποσοστό στην οικονομική αυτή κίνηση, κρατώντας στα χέρια τους τις εσωτερικές αγορές και συνεργαζόμενοι ως ενδιάμεσοι με τους ξένους, με τους οποίους συγχρόνως βρίσκονται σε συνεχή ανταγωνισμό. Στην οικονομική αυτή δραστηριότητα μετέχει άλλωστε και ένα μέρος της αριστοκρατίας της γης, είτε γιατί έχει στα χέρια του την ντόπια παραγωγή, είτε γιατί συμμετέχει έμμεσα στις μεγάλες επιχειρήσεις των ξένων. Δημιουργείται έτσι μια ανάμικτη κοινωνική τάξη πλουσίων πολιτών, η οποία έρχεται σε αμεσότερη επαφή με τις πιο ανεπτυγμένες μορφές της οικονομίας των ιταλικών πόλεων, επηρεάζεται επίσης από τις πολιτικές τους ιδέες. Μετέχοντας ενεργά στην οικονομική ζωή, αρχίζει να έχει, για πρώτη φορά με τέτοιαν ένταση, αξιώσεις συμμετοχής στην πολιτική ζωή, και εν μέρει το πετυχαίνει διευκολυνόμενη από την απουσία μιας ισχυρής κεντρικής εξουσίας και από την ανάπτυξη κάποιων εμβρυωδών μορφών αυτοδιοίκησης. Αυτό το νόημα έχουν τα οικονομικά και διοικητικά προνόμια που πετυχαίνουν τα «κοινά» της Θεσσαλονίκης και των Ιωαννίνων ή οι πολίτες της Μονεμβασίας. Σε μερικά μάλιστα αστικά κέντρα, όπως η Θεσσαλονίκη, η Αδριανούπολη και άλλες πόλεις της Θράκης, η μέση αυτή τάξη με την υποστήριξη των βιοτεχνών και των λαϊκότερων κοινωνικών στοιχείων εμφανίζει τέτοια πολιτική οργάνωση, ώστε να μπορεί να αμφισβητήσει με πραγματικές εξεγέρσεις την εξουσία από την αριστοκρατία της γης σε περιόδους πολιτικών κρίσεων, όπως κατά την περίοδο των δυναστικών ερίδων ανάμεσα στον Ανδρόνικο Β’ και Ανδρόνικο Γ’, ανάμεσα στον Ιωάννη Καντακουζηνό και Ιωάννη Ε’ Παλαιολόγο.
Η Σταύρωση, μεσαιωνική απεικόνιση. Στουτγάρδη, 820-830 μ.Χ. Στουτγάρδη, Βυρτεμβέργης, Περιφερειακή Βιβλιοθήκη.
Η Σταύρωση, μεσαιωνική απεικόνιση. Στουτγάρδη, 820-830 μ.Χ. Στουτγάρδη, Βυρτεμβέργης, Περιφερειακή Βιβλιοθήκη.
Η ανάμικτη αυτή τάξη, που βρίσκεται σε οικονομικό συναγωνισμό με τους ξένους και σε αντίθεση με την προνομιούχο ντόπια αριστοκρατία της γης, γίνεται μαζί με τα λαϊκότερα κοινωνικά στρώματα το κύριο κοινωνικό βάθρο της εθνικής ιδέας και -με προοδευτικό αδυνάτισμα της αυτοκρατορίας- ενός ενιαίου εθνικού ελληνικού κράτους. Η εθνική αυτή τάση φαίνεται στην υποστήριξη του νομίμου αυτοκράτορα Ιωάννου Ε’ Παλαιολόγου εναντίον του Ιωάννου Καντακουζηνού, αντιπρόσωπου της μεγάλης αριστοκρατίας, από τους επαναστάτες της Θεσσαλονίκης και των άλλων θρακικών πόλεων φαίνεται από την αντίσταση που αυτοί προβάλλουν συγχρόνως στους Σέρβους που απειλούσαν τη Θεσσαλονίκη, από τον αποχωρισμό των πόλεων της Ηπείρου από τους Ηπειρώτες τοπάρχες και την προσχώρηση τους στη νόμιμη εξουσία της Κωνσταντινουπόλεως, και από τη λαϊκή αντίδραση στην Πελοπόννησο, που ανάγκασε τον δεσπότη Θεόδωρο να ματαιώσει το σχέδιο του της παραχώρησης της Πελοποννήσου στο τάγμα των ιπποτών της Ρόδου.
Η εθνική ελληνική ιδεολογία με τις βαθειές πλέον λαϊκές ρίζες εκφράζεται με σαφήνεια από τις αξιολογότερες πνευματικές φυσιογνωμίες της εποχής, που είναι απελευθερωμένες από τις οικουμενικές υπερεθνικές παραδόσεις της Κωνσταντινουπόλεως και ζουν σε χώρους ελληνικούς, όπου η παρουσία του ελληνικού παρελθόντος ήταν εντονότερη και η επίκληση του ευκολότερη. Η χριστιανική πίστη δεν εμποδίζει πλέον την ανασύνδεση με το ελληνικό παρελθόν. Η πολιτιστική και φυλετική τώρα συνέχεια του Ελληνισμού γίνεται κοινή συνείδηση. Παρ’ όλη την αντίδραση των ορθοδόξων εκκλησιαστικών κύκλων που συνασπίζονται γύρω από την ιδεολογία της «ησυχίας», η μελέτη του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού και η ουσιαστικότερη επαφή μαζί του γενικεύεται και οδηγεί ενίοτε σε τολμηρές για την εποχή πνευματικές συνθέσεις. Η ελληνική ιδέα κατακτά συνεχώς έδαφος, ακόμα και στους συντηρητικούς κύκλους, και καταλήγει να γίνει κοινό στοιχείο στη συνείδηση των αντίπαλων πολιτικών και πνευματικών ομάδων της εποχής: στους οπαδούς της ησυχίας, υπέρμαχους της ορθόδοξης παράδοσης, ή στους ανανεωτές με τις ορθολογιστικές τάσεις, στους ενωτικούς, που θεωρούν την ένωση με τη δυτική εκκλησία ως το μόνο μέσο σωτηρίας του Ελληνισμού από την τουρκική απειλή, ή στους ανθενωτικούς, που ταύτιζαν εθνική ιδέα και ορθοδοξία και θεωρούσαν τον καθολικισμό ως την πραγματική απειλή του έθνους. Οι αναφορές της γραμματείας της εποχής στην αρχαία Ελλάδα και στα αρχαία ελληνικά παραδείγματα είναι συχνές. Οι αυτοκράτορες του Βυζαντίου παραλληλίζονται με τα μεγάλα ονόματα της αρχαιότητας, οι Τούρκοι ονομάζονται Πέρσες. Η ορθοδοξία και ο μυστικισμός του Νικολάου Καβάσιλα δεν τον εμποδίζουν να μελετά την αρχαία φιλοσοφία και να θεωρεί τους συμπατριώτες του απόγονους των αρχαίων Ελλήνων. Το ίδιο ο Θεόδωρος Μετοχίτης όταν γράφει: «εκείνων τοίνυν γένος μεν το άρχηθεν ήσαν και πατέρες Έλληνες». Ο ίδιος ο Κων-σταντίνος Παλαιολόγος, ο τελευταίος αυτοκράτορας, ονομάζει την Κωνσταντινούπολη «καταφύγιον» των Χριστιανών, «ελπίδα και χαράν πάντων των Ελλήνων». Στο τέλος τους 14ου και στις αρχές του 15ου αιώνα η συνείδηση της ελληνικής συνέχειας είναι τόσο καθαρή, ώστε ο Ιωάννης Αργυρόπουλος να ταυτίζει το Βυζάντιο με την αρχαία Ελλάδα και να γράφει για τον Ιωάννη Η’ Παλαιολόγο: «Οίαν ιδέαν απέκρυψε, οίον εξείλε κοινόν τοις Έλλησιν όφθαλμόν, ω της Ελλάδος ορθότης, ήλιε βασιλεύ», ο δε Γεώργιος Πληθών Γεμιστός, απευθυνόμενος προς τον Μανουήλ Παλαιολόγο, κηρύσσει: «Εσμέν γάρ νυν, ων ήγεϊσθε τε και βασιλεύετε, Έλληνες το γένος, ως η τε φωνή και η πάτριος παιδεία μαρτυρεί».
Από την ελληνική τούτη γωνιά, άλλωστε, επιχειρείται, στα πρόθυρα της οριστικής πτώσης της Αυτοκρατορίας, και η σπουδαιότερη προσπάθεια, με τους αγώνες του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου, απελευθέρωσης και συγκέντρωσης του Ελληνισμού σε ένα ενιαίο εθνικό κράτος, του οποίου ο Γεμιστός διατυπώνει την πρώτη θεωρία. Αν αφαιρέσουμε τα ουτοπιστικά στοιχεία που έχουν την πηγή τους στην πλατωνική σκέψη και που ανάλογα συναντάμε και σε άλλους αρχαιολάτρες αντιπροσώπους της Αναγέννησης, τα κύρια συστατικά στοιχεία του κράτους που προτείνει ο Γεμιστός είναι οι γενικές αρχές στις οποίες στηρίχτηκαν τα καινούργια εθνικά κράτη που άρχισαν να σχηματίζονται ύστερα από τη διάλυση του μεσαιωνικού φεουδαλικού συστήματος και των αυτοκρατοριών: εθνικός στρατός, εθνική ανεξάρτητη οικονομία, με εθνικό γερό νόμισμα, λελογισμένη φορολογία βασισμένη στο εισόδημα, ισχυρή κεντρική εξουσία με επικεφαλής έναν μονάρχη, με ακέραιους και ειδικευμένους συμβούλους διαλεγμένους από τη μεσαία τάξη των πολιτών. Η εθνική πολιτική ιδεολογία του Γεμιστού προσδιορίζεται, ακόμη, με προφητική σαφήνεια, όταν ο Γεμιστός προσπαθεί να καθορίσει τις γεωγραφικές και εθνολογικές βάσεις ενός τέτοιου κράτους, που είναι οι καθαρά, κατά τη γνώμη του, ελληνικές χώρες.
Ολόκληρη η πνευματική και καλλιτεχνική παραγωγή του Βυζαντίου στην τελευταία περίοδο της ιστορίας του φανερώνει την ανασύνδεση των συγχρόνων με την ελληνική παράδοση. Ο ελληνικός χαρακτήρας εμφανίζεται καθαρότερα στην τέχνη, που αποκαθαίρεται όλο και περισσότερο από τα ανατολικά της στοιχεία ή την ιερατική ακαμψία των προηγουμένων εποχών, και, πλουτιζόμενη με ζωντανά λαϊκά στοιχεία, δημιουργεί μορφές ελεύθερες που θυμίζουν ελληνικά και ελληνιστικά πρότυπα.
Βυζαντινός αετός στο μοναστήρι των Μετεώρων
Βυζαντινός αετός στο μοναστήρι των Μετεώρων
Παράλληλα η λαϊκή γλώσσα αρχίζει να υψώνεται σε λογοτεχνική γλώσσα, να χρησιμοποιείται σε ευρύτερη κλίμακα από τους λογίους, με αξιόλογα επιτεύγματα, όπως τα διάφορα έμμετρα μυθιστορήματα και άλλα στιχουργήματα, που δεν απευθύνονται μόνο στα λαϊκά στρώματα αλλά και στους αυλικούς κύκλους. Και εδώ παρατηρείται, όπως και στην αρχαΐζουσα γραμματεία, η ίδια ανάμιξη των λαϊκών στοιχείων με τις αναμνήσεις από την αρχαία Ελλάδα. Μερικά μάλιστα από τα έργα αυτά έχουν αρχαία ελληνικά θέματα (Αχιλληΐς, παράφραση Ιλιάδας κτλ.).
Η ανασύνδεση με την αρχαία Ελλάδα, η προβολή των λαϊκών στοιχείων στην τέχνη και η ανύψωση της ομιλούμενης λαϊκής γλώσσας σε λογοτεχνικό όργανο, οι πρώτες δειλές και αδέξιες απόπειρες επιστημονικής σκέψης, γενικά χαρακτηριστικά ενός αναγεννητικού πνεύματος και συγχρόνως θετικά σημεία της γέννησης της εθνικής συνείδησης συνοδεύονται, όπως είναι φυσικό, με την προοδευτική απομάκρυνση των Βυζαντινών από την ιδέα της αυτοκρατορικής ρωμαϊκότητας. Ο άγνωστος στιχοπλόκος του Χρονικού του Μορέως ξέρει ότι οι σύγχρονοι του Βυζαντινοί « Έλληνες είχαν το όνομα» και ότι «από τη Ρώμη επήρασι τ’ όνομα των Ρωμαίων». Μερικοί από τους συγχρόνους θα πάψουν να δίνουν το όνομα Ρωμαίος στους Βυζαντινούς και θα το χρησιμοποιούν κυρίως για τους δυτικούς, τους πιστούς της ρωμαϊκής καθολικής εκκλησίας. 0 Κυδώνης χρησιμοποιεί για τους Έλληνες τον όρο Γραικός, που χρησιμοποιείται, όπως ο όρος Graecia, κατά γενικό κανόνα από τους δυτικούς, και σπανιότερα τον όρο Ρωμαίος, που τον χρησιμοποιεί συχνότερα για τους δυτικούς. Πιο καθαρά γίνεται η διάκριση στα πρακτικά της Συνόδου της Φλωρεντίας. Ακόμη και όσοι δεν μπορούν εύκολα να εγκαταλείψουν την έννοια της ρωμαϊκότητας, αισθάνονται την ανάγκη να καταλήξουν σε έναν συμβιβασμό. Γι’ αυτούς οι Βυζαντινοί είναι απόγονοι των Ρωμαίων και των Ελλήνων, ανάμιξη των δύο επισήμων γενών της αρχαιότητας, απ’ όπου προέρχεται το γένος των «Ρωμαιο-ελλήνων». Ως απάντηση στη θεωρία τούτη έρχεται το ιστορικό διάγραμμα στον πρόλογο της ιστορίας του Χαλκοκονδύλη, μαθητή του Γεμιστού, όπου πρώτος ίσως αυτός εκφράζει με τέτοιαν ενάργεια την ιδέα της αδιάκοπης συνέχειας του Ελληνισμού από τους μυθικούς χρόνους ως την εποχή του και τονίζει τη θεμελιώδη διαφορά ανάμεσα στον Ελληνισμό και στη Ρώμη, και το ιστορικό και πολιτικό συνάμα λάθος του λαού αυτού και των αυτοκρατόρων του Βυζαντίου, που, περιφρονώντας την ελληνική τους υπόσταση, προτίμησαν τον τίτλο των Ρωμαίων, όταν, παρά τη ρωμαϊκή ανάμιξη, ο λαός αυτός στη μεγάλη του πλειονότητα διατήρησε τα πάτρια ελληνικά ήθη και την ελληνική γλώσσα: «Έλληνας τε το από τούδε Ρωμαίοις αυτού επιμιγνύντας, γλώτταν μέν και ήθη δια τω πολλώ πλέονας Ρωμαίων Έλληνας αυτού επικρατεϊν, δια τέλους φυλάξαι ,τούνομα μέν τοι μηκέτι κατά το πάτριον καλουμένους αλλάξασθαι και τους γε βασιλείς Βυζαντίου επί το σφας αυτούς Ρωμαίων βασιλείς τε και αυτοκράτορας σεμνύνεσθαι αποκαλείν, Ελλήνων δε βασιλείς ουκέτι ουδαμή αξιούν». Και λίγο παρακάτω: «ταύτα μεν ες τοσούτον μοι αποχρώντως έχοντα επιδεδείχθω περί τε της των Ελλήνων βασιλείας και της ες Ρωμαίους εχούσης αυτών διαφοράς, ως δη ουκ ορθώς τάγε ες βασιλείαν και ες τούνομα αύτω προσηγορεύετο τούτοις».

*Πηγή: Το απόσπασμα από το βιβλίο Νίκος Σβορώνος, Το ελληνικό έθνος – Γένεση και διαμόρφωση του Νέου Ελληνισμού. Εκδ. Πόλις, Αθήνα 2004.


Ο Νίκος Σβορώνος (1911 – 26 Απριλίου 1989) υπήρξε σημαντικός Έλληνας ιστορικός με ιδιαίτερη επιρροή στην σύγχρονη ιστοριογραφία της Ελλάδας.


Σάββατο, 18 Μαρτίου 2017

Κυριακάτικο σινεμά:"The dark corner" (1946)


Αποτέλεσμα εικόνας για the dark corner (1946)

Ένα φιλμ νουαρ, αμερικάνικη παραγωγή του 1946 είναι η σημερινή πρόταση. Ο ιδιωτικός ντέντεκτιβ Μπράντφορντ Γκαλντ αφήνει το Σαν Φρανσίσκο και πηγαίνει στη Νέα Υόρκη, αφού περνάει λίγο από φυλακή, που πήγε για λογαριασμό του συνεταίρου του δικηγόρου Τόνι Ζαρντέν.
Βρισκόμενος εκεί, παρατηρεί κάποιον που τον παρακολουθεί και πιστεύει ότι θα είναι κάποιος άνθρωπος του Ζαρντέν, με υπηρεσία να τον δολοφονήσει.
Η νέα ελκυστική του γραμματέας, Κάθλιν, του προσδίδει μια χαρά, αλλά η υπόθεση αρχίζει ολοένα να μπλέκει περισσότερο...

ΚΑΛΗ ΚΥΡΙΑΚΗ! 
 

Το περίσσευμα εκπαίδευσης δημιουργεί έλλειμμα Παιδείας;



Αποτέλεσμα εικόνας για εκπαίδευση και παιδεία
Σύμφωνα με διεθνή έρευνα, που έγινε το 2009 για το περιοδικό «Νew Scientist», σχεδόν οι μισοί  Έλληνες αμφισβητούν την εξελικτική θεωρία του Δαρβίνου. Το εντυπωσιακό είναι ότι από όλες τις  χώρες όπου διεξήχθη η έρευνα, η Ελλάδα ξεπερνά σε επίπεδα αποδοχής της εξελικτικής θεωρίας μόνο τις ΗΠΑ. Και αυτό συμβαίνει παρά το γεγονός ότι η επιστημονική κοινότητα έχει αποδεχθεί την ορθότητα της θεωρίας αυτής και ότι η Ορθόδοξη αλλά και η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία με επίσημες ανακοινώσεις τους τη θεωρούν συμβατή με τη χριστιανική πίστη.
Επίσης ένα πολύ μεγάλο ποσοστό Ελλήνων- ευτυχώς για μας δεν έχει γίνει ακόμα έρευνα- πιστεύει σε παραφυσικά και παρα-επιστημονικά φαινόμενα όπως : στα φαντάσματα, στις θεωρίες συνωμοσίας, στα μάγια, στη γρουσουζιά, την γλωσσοφαγιά και το κακό μάτι, στα σημαδιακά όνειρα,  στην επίδραση των άστρων, στην πρόβλεψη των μελλούμενων(π.χ χαρτομαντεία, καφεμαντεία) και πάρα πολλά άλλα.
Γιατί τα αναφέρω όλα αυτά; Αναρωτιέμαι πως γίνεται να κυριαρχεί ο ανορθολογισμός σε μια χώρα σαν την Ελλάδα ενώ ταυτόχρονα κατέχει στην Ευρωπαϊκή Ένωση ένα από τα μεγαλύτερα ποσοστά φοίτησης στις υψηλότερες  βαθμίδες  εκπαίδευσης;
Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της ΓΣΕΕ το 2012 το 51,5% των νέων ηλικίας 20 ετών φοιτούσε σε κάποια ανώτατη σχολή(ΑΕΙ), ενώ αν υπολογίσουμε και τις ανώτερες σχολές (ΤΕΙ) το ποσοστό φτάνει περίπου στο 67%. Φυσικά το ποσοστό αυτό θα μεγαλώσει και άλλο αν συνυπολογίσουμε και τα ελληνόπουλα που φοιτούν σε σχολές του εξωτερικού καθώς και εκείνα που σπουδάζουν σε ιδιωτικά κολλέγια που δραστηριοποιούνται στη χώρα μας.
Η παραπάνω αντίθεση πιστεύω είναι ενδεικτική ότι στη χώρα μας μπορεί να έχουμε πλεόνασμα εκπαίδευσης αλλά έχουμε και έλλειμμα Παιδείας. Το μεγάλο όμως ερώτημα είναι αν αυτό το πλεόνασμα εκπαίδευσης είναι μια από τις αιτίες που δημιουργούν το έλλειμμα Παιδείας; Το κείμενο αυτό θα προσπαθήσει να απαντήσει.     
Άλλο εκπαίδευση και άλλο Παιδεία 
Συνηθίζουμε στη χώρα μας να συγχέουμε τις έννοιες: την εκπαίδευση με την Παιδεία.  Συνήθως μάλιστα τις ταυτίζουμε. Όπως ταυτίζουμε την εγγραμματοσύνη με τη μόρφωση. Πρόκειται όμως για έννοιες με κοινό περιεχόμενο; Αδιαμφισβήτητα όχι.
Η εκπαίδευση είναι ο τρόπος απόκτησης γνώσεων περιορισμένου εύρους και βάθους που παρέχονται, ως επί το πλείστον, από τα εκπαιδευτικά ιδρύματα ( σχολεία, πανεπιστήμια , σχολές κ.α.). Αφορά  την παροχή εφοδίων και ανάπτυξη δεξιοτήτων με σκοπό κυρίως την επαγγελματική πορεία του ατόμου.
Παιδεία είναι η διαδρομή απόκτησης ολιστικής ωριμότητας που δεν είναι μόνο γνωστική αλλά και πνευματική, συναισθηματική, συμπεριφοριστική και τελικά πολιτική. Είναι δηλαδή η γενικότερη καλλιέργεια  της προσωπικότητας που προέρχεται από πολλές πηγές και από ένα σύνολο εμπειριών και ενδιαφερόντων. Σαφώς δεν είναι μόνο αποτέλεσμα σχολικής και πανεπιστημιακής μόρφωσης αλλά μπορείς να την αντλήσεις  από παντού  ,(πέρα από το σχολείο),από την οικογένεια ,τους φίλους, από μια καλή συζήτηση, από τις τέχνες ,από ένα βιβλίο ,από ένα πίνακα , από ένα τραγούδι, μια ταινία ή ένα θέατρο και από ένα σωρό άλλα. Ενώ με την εκπαίδευση μπορείς να βελτιώσεις τις ικανότητες και τις δεξιότητές σου σε συγκεκριμένα αντικείμενα, με την Παιδεία γίνεσαι καλύτερος άνθρωπος.
Η μορφωσιολατρεία γεννάει α-παιδεία
Αν παρατηρήσουμε τι επικρατεί σήμερα στην ελληνική κοινωνία θα διαπιστώσουμε ότι ενώ η εκπαίδευση είναι βασική προτεραιότητα της ελληνικής οικογένειας (ουσιαστικά πρόκειται για αμόκ) δεν συμβαίνει κάτι ανάλογο και για την Παιδεία.
ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΠΟΥ ΚΑΙ ΟΙ ΑΡΙΣΤΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ ΚΑΝΟΥΝ ΕΝΙΣΧΥΤΙΚΗ
Ας παρατηρήσουμε τον μέσο Έλληνα μαθητή. Αλήθεια πόσο συνυφασμένη με Παιδεία είναι η παντελής στράγγιση  του χρόνου του και ο αφανισμός της παιδικότητάς του;  Καθημερινά μετά την πρωινή σχολική εκπαίδευση ακολουθεί μια δεύτερη βάρδια έχοντας πάρει πολλή «δουλειά για το σπίτι». Επιπροσθέτως θεωρείται δεδομένο ότι θα πρέπει να έχει και εξωσχολική βοήθεια. Το πιο παράδοξο είναι ότι αυτή την εξωσχολική βοήθεια την λαμβάνουν κυρίως οι πολύ καλοί μαθητές δηλαδή αυτοί που κανονικά δεν θα έπρεπε να την έχουν ανάγκη. Άλλο παράδοξο είναι το γεγονός ότι είμαστε διεθνείς πρωταθλητές στο κυνήγι πιστοποιητικών προσόντων. Τα παιδιά πρέπει να πάρουν πτυχίο από τουλάχιστον δύο ξένες γλώσσες. Πρέπει να είμαστε η μόνη χώρα στον κόσμο με τόσους κατόχους διδακτικής επάρκειας της Αγγλικής γλώσσας (Proficiency) και μάλιστα στην ηλικία 15-16 ετών. Πόσο σουρεαλισμό φανερώνει το γεγονός ότι μεγάλο ποσοστό των παιδιών της χώρας έχουν τα προσόντα να διδάξουν επαγγελματικά Αγγλικά; Οι έλληνες μαθητές εκπαιδεύονται σχεδόν όλη μέρα και για πάρα πολλά χρόνια. Μάλιστα, στις μέρες μας, πλέον θεωρείται δεδομένο ότι εκπαίδευση δεν σταματά όπως παλιά στο Πανεπιστήμιο αλλά με την απόκτηση Master ή Διδακτορικού και μετά 2ου Διδακτορικού και πάει λέγοντας. Φυσικά αυτό το ασταμάτητο κυνήγι «χαρτιών» δεν γίνεται για την ικανοποίηση ενδιαφερόντων ή ονείρων αλλά για την απόκτηση προσόντων που ίσως χρειαστούν στο μέλλον για καλύτερη επαγγελματική αποκατάσταση. Έτσι λοιπόν ένα πολύ μεγάλο μέρος των οικογενειακών προϋπολογισμών πηγαίνει στην ιδιωτική εκπαίδευση (ιδιωτικά εκπαιδευτήρια, φροντιστήρια γενικής εκπαίδευσης , φροντιστήρια ξένων γλωσσών, ιδιωτικά ΙΕΚ, ιδιωτικά Κολλέγια, σχολές, δίδακτρα μεταπτυχιακών κ.ά.). Δυστυχώς έχουμε περάσει στα παιδιά μας να αποζητούν μόνο την εκείνες τις γνώσεις που μπορούν να τους φανούν χρήσιμες και να υποτιμούν την πραγματική και ανιδιοτελή Γνώση.
ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ : ΟΙ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΠΑΝΤΩΝ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ
Το περίσσευμα εκπαίδευσης φαίνεται και στον τρόπο που αντιμετωπίζουμε το φίλτρο εισαγωγής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, τις Πανελλαδικές ή Πανελλήνιες εξετάσεις. Ακόμα και από τον τίτλο καταλαβαίνεις την υπερβολή. Λες και είναι οι εξετάσεις πάντων των Ελλήνων. Στο τέλος κάθε σχολικής χρονιάς μεγάλο μέρος της κοινωνίας ζει και αναπνέει για τις εξετάσεις αυτές. Φοράμε όλοι τα καλά μας για να παρακολουθήσουμε τη μεγάλη μονομαχία με μονομάχους τα παιδιά μας ελπίζοντας ότι το δικό μας παιδί θα βγει ζωντανό από την αρένα. Και οι επίσημοι υψηλά ιστάμενοι με περίσσεια υποκρισίας εύχονται «καλή επιτυχία σε όλους τους μαθητές» λες και είναι δυνατόν να συμβεί κάτι τέτοιο σε ένα τόσο σκληρό διαγωνισμό.
Πρόκειται για μια εντελώς απάνθρωπη διαδικασία,  μια βαριά ασθένεια του εκπαιδευτικού μας συστήματος που ποτέ καμία κυβέρνηση μέχρι σήμερα δεν είχε την τόλμη να τα βάλει μαζί της. Και καμία δεν είχε ποτέ το θάρρος να πει καθαρά ότι η ανάγκη ύπαρξης των πανελλαδικών εξετάσεων είναι μια τεχνητή ανάγκη η οποία έχει διατηρηθεί για οικονομικούς λόγους, σε καμία περίπτωση για παιδαγωγικούς. Ότι δυστυχώς μεγάλο μέρος των εκπαιδευτικών στράφηκε προς τα εκεί για να βγάλει το ψωμί του. Εκπαιδευτικοί που εργάζονται σε φροντιστήρια ή παραδίδουν ιδιαίτερα μαθήματα προετοιμάζοντας υποψηφίους Πανελλαδικών εξετάσεων. Φυσικά και πρέπει να λάβουμε υπόψη μας τους χιλιάδες εκπαιδευτικούς που εργάζονται εκτός δημοσίου σχολείου αλλά δεν γίνεται να συνεχίσουμε άλλο να βασανίζουμε τα παιδιά μας αλλά και να διαλύουμε τα σχολεία μας για χάρη των Πανελλαδικών εξετάσεων. Εκτός εάν θεωρούμε φυσιολογικά φαινόμενα τα εξής : τις μεταιχμιακές διαταραχές λόγω άγχους που βιώνουν οι μαθητές της Γ΄ Λυκείου, την πλήρη απαξίωση που νιώθουν για τα μαθήματα εντός σχολείου στις τελευταίες τάξεις του Λυκείου , την οικονομική αφαίμαξη των νοικοκυριών καθώς και το γεγονός ότι οι σχολικές αίθουσες  αδειάζουν κάθε Απρίλη και Μάιο για να μπορέσουν οι υποψήφιοι να βρουν παραπάνω χρόνο να κάνουν επαναλήψεις;   
Αν είχαμε στη χώρα μας εκπαίδευση που καλλιεργεί την Παιδεία τα πράγματα θα μπορούσαν να ήταν τελείως διαφορετικά. Καταρχάς δεν θα χρειαζόταν να κάνουν ενισχυτική διδασκαλία( φροντιστήριο) όλοι οι μαθητές συμπεριλαμβανομένων και των αρίστων. Θα έκαναν υποχρεωτική ενισχυτική διδασκαλία στο σχολείο μόνοι οι αδύναμοι μαθητές , όπως γίνεται σε κάποιες προηγμένες εκπαιδευτικά χώρες, σε ζώνες μετά το πέρας του πρωινού μαθήματος. Αυτή λοιπόν θα ήταν  μια επαγγελματική λύση για χιλιάδες αδιόριστους συναδέλφους μας που θα μπορούσαν να εργάζονται παρέχοντας ενισχυτική διδασκαλία στο σχολείο ενώ σήμερα  είναι αναγκασμένοι να στρέφονται  σε άλλους χώρους εκτός δημόσιας εκπαίδευσης για να επιβιώσουν. Με αυτόν τον τρόπο θα επανερχόταν στις πραγματικές διαστάσεις το φαινόμενο που βιώνουμε σήμερα όπου το επικουρικό έχει αντικαταστήσει το κύριο δηλαδή η φροντιστηριακή βοήθεια έχει αντικαταστήσει την σχολική εκπαίδευση. Μια άλλη διέξοδος θα ήταν αν λειτουργούσαν όπως πρέπει οι δομές ειδικής αγωγής. Αυτά όμως συμβαίνουν δυστυχώς μόνο σε χώρες που θεωρούν την εκπαίδευση μέρος της Παιδείας και όχι μέρος της οικονομίας.
Η υποχρηματοδότηση της εκπαίδευσης είναι η βασικότερη αιτία της υποβάθμισής . Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Eurostat (2015) η Ελλάδα βρίσκεται και τυπικά πλέον στην τελευταία θέση στην Ευρώπη για δαπάνες στην εκπαίδευση.
Για τον αντίλογο που θα ισχυριστεί ως συνήθως «μα αφού δεν υπάρχουν χρήματα» η απάντηση είναι ότι « ακόμα και όταν πριν μερικά χρόνια υπήρχαν χρήματα τι κάναμε;»
Ένας άλλος αντίλογος θα πει ότι «οι Πανελλαδικές εξετάσεις είναι ένας καλός τρόπος αξιολόγησης γιατί είναι αδιάβλητες». Όντως το μόνο που έχουν να περηφανευτούν είναι ότι είναι αδιάβλητες. Αλλά και τι σημαίνει αυτό αλήθεια; Και μια κλήρωση θα μπορούσε να είναι αδιάβλητη. Πέρα όμως από το αδιάβλητο οι εξετάσεις αυτές δεν έχουν κανένα άλλο από τα κύρια χαρακτηριστικά μιας καλής αξιολόγησης :
1) Δεν έχουν Εγκυρότητα αφού δεν αξιολογούν την ικανότητα της κριτικής σκέψης και της βαθύτερης εννοιολογικής κατανόησης παρά αξιολογούν την ικανότητα απομνημόνευσης και μίμησης. Είναι τόσο τυποποιημένα τα θέματα των εξετάσεων που δεν απαιτείται καμία ικανότητα σαν τις παραπάνω για να έχει κάποιος μαθητής καλή επίδοση. Το μόνο που χρειάζεται είναι να έχει απαντήσει σε χιλιάδες ερωτήσεις και να έχει λύσει χιλιάδες ασκήσεις ώστε την ώρα της εξέτασης να βρεθεί μπροστά σε ίδια ή παρόμοια θέματα. Δηλαδή ουσιαστικά μιλάμε για μια άκρως τυποποιημένη προετοιμασία που έχει σκοπό την επιτυχή αντιμετώπιση επίσης άκρως τυποποιημένων θεμάτων εξετάσεων.
2) Δεν έχουν Αντικειμενικότητα:  Μια αξιολόγηση χαρακτηρίζεται αντικειμενική όταν δεν επηρεάζεται από άσχετους, ως προς την αξία του εξεταζομένου παράγοντες πράγμα που σημαίνει ότι  όλοι οι εξεταζόμενοι έχουν τις ίδιες ευκαιρίες. Και ρωτάω λοιπόν πως μπορούμε να μιλάμε για ίδιες ευκαιρίες όταν  υπάρχουν μαθητές που δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα για φροντιστήριο; 
Όταν η εκπαίδευση από σκοπός Παιδείας γίνεται αυτοσκοπός
Αν η εκπαίδευση διαπνεόταν από το πνεύμα της Παιδείας δεν θα είχε τυχοδιωκτικό χαρακτήρα όπως έχει σήμερα στη χώρα μας όπου τα κίνητρα είναι ο ανταγωνισμός, ο ατομικισμός και η αναρρίχηση εις βάρος των άλλων. Βλέπετε η Παιδεία κάνει τον άνθρωπο να επιδιώκει και παλεύει για την βελτίωση και των υπολοίπων συνανθρώπων του και όχι να αγωνιά και να μεθοδεύει τη δική του μόνο ευημερία. Πάρτε για παράδειγμα την αγαπημένη έκφραση των Ελλήνων για την επαγγελματική επιτυχία : Λέμε «ο τάδε πρόκοψε» και εννοούμε ότι ανήλθε οικονομικά ή σε κάποιο αξίωμα. Η αξία της εκπαίδευσης είναι συνήθως ανταλλάξιμη γι’ αυτό και ακολουθεί συνταγές ατομικής ωφέλειας ενώ η Παιδεία στοχεύει στην όξυνση του βλέμματος και στο φωτισμό των οριζόντων για την πολιτισμική βελτίωση του συνόλου. Και αν απορούμε πως γίνεται να μην επικρατεί συνολική ευημερία σε μια χώρα σαν την Ελλάδα που οι πολίτες της έχουν ως μέγιστη προτεραιότητα την εκπαίδευσή τους, η απάντηση είναι προφανής : όταν η εκπαίδευση είναι ένα είδος ατομικού πρωταθλητισμού που δεν στοχεύει στο κοινό καλό, τότε πως αλήθεια περιμένουμε αυτό να επιτευχθεί; Πρέπει πρώτα να συνειδητοποιήσουμε ότι η ατομική ευημερία προϋποθέτει τη συλλογική ευημερία και αυτό είναι θέμα Παιδείας.   
Στο βάθος τους όλα όσα μας αφορούν είναι θέματα Παιδείας. Τα περισσότερα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε ως πολίτες αυτής της χώρας θα είχαν πιο εύκολη λύση εάν δίναμε την αξία που της αρμόζει στην Παιδεία και δεν την υποβαθμίζαμε τόσο, ταυτίζοντάς την με μια, χωρίς Παιδεία, εκπαίδευση. Η υπερβολική δόση εκπαίδευσης βλάπτει σοβαρά την Παιδεία αφού η ποιότητα χάνεται μέσα στην ποσότητα . Αντί η εκπαίδευση να έχει σαν απώτερο σκοπό την υπηρέτηση της Παιδείας έχει γίνει αυτοσκοπός.   
Δημήτρης Τσιριγώτης. Φυσικός

                                                                                                             Πηγή: www.alfavita.gr/

Παρασκευή, 10 Μαρτίου 2017

Δασκάλες...

Δύο μικρά λογοτεχνικά αποσπάσματα αφιερωμένα στις γυναίκες εκπαιδευτικούς, τις ΔΑΣΚΑΛΕΣ, οι οποίες  σε δύσκολες εποχές έδωσαν αγώνες στα σχολεία που δούλεψαν, πολλές φορές κάτω από αντίξοοες συνθήκες, μακριά από τα σπίτια τους και τις οικογένειες τους, αντιμέτωπες με προκαταλήψεις κοινωνικές και αναχρονιστικές ιδέες όχι μόνο μέσα στο σχολικό περιβάλλον αλλά και στο κοινωνικό και κατάφεραν να εμπνεύσουν και να ανάψουν φωτιές που όχι απλώς ζέσταιναν τις παιδικές ψυχές αλλά τις απελευθέρωναν και τις οδηγούσαν σε άλλους δρόμους πιο ελεύθερους.
Αφιερωμένα τα αποσπάσματα τούτα σε όλες τις σύγχρονες  εκπαιδευτικούς που εξακολουθούν να μάχονται στις τάξεις προσπαθώντας να εμπνεύσουν και να διαμορφώσουν όμορφους ανθρώπους με δυνατές ψυχές σε συνθήκες που γίνονται ακόμη πιο δύσκολες από εκείνες του παρελθόντος.

Έλλη Αλεξίου - Κατίνα Παπά
Το πρώτο απόσπασμα είναι από το μυθιστόρημα της Έλλης Αλεξίου , Γον Χριστιανικόν Παρθεναγωγείον και το δεύτερο της Κατίνας Παπά, Σ' ένα Γυμνάσιο Θηλέων. Δύο εμβληματικά μυθιστορήματα για την Παιδεία, την Εκπαίδευση, τους Δάσκαλους με την ευρύτερη έννοια, γραμμένα από δύο σπουδαίες Δασκάλες  και συγγραφείς με αυτοβιογραφικές αναφορές.

"Μέρα με τη μέρα άνοιγαν τα μάτια μου. Έμπαινα στο νόημα της δουλειάς . Καταλάβαινα σε τι παγίδα με είχε ρίξει η κ. Καλλιόπη. Τι μεγάλη, τι τεράστια σημασία είχε εκείνο το ξεδιάλεμα που' χε κάμει των παιδιών, την πρώτη μέρα που πρωτοπάτησα τα πόδια μου στο σκολειό. Κ' είχα πει τότες "ευχαρίστως". Μα τώρα πια ήτανε πολύ αργά, για να πάρω το λόγο μου πίσω. Να μάθαινα άλλη φορά να μην πετώ έτσι τα λόγια μου στον άνεμο....κείνο το "ευχαρίστως" ήτανε αφορμή, κι αγωνιζόμουν σήμερο με όλα μου τα δυνατά .Μέρα και νύχτα. Τη νύχτα σαν τύχαινε να μεταπνήσω, έβαζε αρχή το μυαλό μου να δουλεύει: τη Φανή και τη Δέσποινα έλεγα, χωρίς άλλο πρέπει να τις πάρω χώρια, να τους μάθω τους αριθμούς, γιατί δε θα μπορέσουν ποτέ να"συμβαδίσουν" αφού είναι τόσο πίσω. Το ίδιο πρέπει να κάμω και με τις πεντέξη, που δεν μπόρεσα ακόμη να χωνέψουν τις διφθόγγους. Έτσι θα γίνει·θα τις κρατώ στο σκολειό έντεκα με δώδεκα την Πέμπτη που σκολνούν οι άλλες...Συλλογιζόμουν ακόμη, πώς να βρω να δείξω στα παιδιά τα όσα αναφέρει το αλφαβητάριο, ευζώνους δεν είχαμε στον τόπο μας, μα θα τους πήγαινα κάτι παιγνιδάκια που είχα δει να κρέμονται σ'ένα μαγαζί απ'έξω, και τους παρίσταιναν ολοζώντανους με τα γυριστά τσαρούχια και τις φουστανέλλες τους. Με το κόκκινο φέσι και το κρόσσι πίσω στο σβέρκο. Για να δούν πάλι χήνες, θα τις πήγαινα σε μια μικρή εκδρομούλα ως το χάνι του Ασάν αγά, όξω από την πόλη ήτανε, ως ένα τέταρτο· και μάλιστα μαζί με τις χήνες θα τους έδειχνα και τη "λεύκη", γιατί ό Ασάν αγάς που είχε τις χήνες , είχε το χάνι του δίπλα στο ρυακάκι, κι όλο το τρίγυρο ήταν κατάφυτο από θεόρατες λεύκες....Όταν τα βόλευα έτσι όλα με το μυαλό μου, γύριζα από το άλλο πλευρό κι αποκοιμόμουν ξεκουρασμένη, σαν να είχα εκτελέσει ένα καθήκον..."(Έλλη Αλεξίου, Γον Χριστιανικόν Παρθεναγωγείον, Καστανιώτης, Αθήνα 1978, 4η έκδοση)

"..Και η καθηγήτρια συλλογίστηκε πως δεν είδε ποτέ της, ούτε και άκουσε, να υπάρχει
βασιλόπουλο ή αρχοντόπουλο άσχημο ή κουτό, ούτε βασιλοπούλα που να μην είναι πεντάμορφη και γεμάτη χαρίσματα, ακόμα και στα παραμύθια όπου συμβαίνουν τόσα και τόσα απίστευτα πράματα. Ακόμα και οι παραμυθάδες όλες τις κακίες τις ρίχνουν στις φτωχές γυναίκες που ζούνε νηστικές μέσα σε σπηλιές ή σε φτωχές καλύβες μες τα δάση....και δεν έχουνε κανένα να τις αγαπάει, και που γίνονται μάγισσες και στρίγγλες γιατί η φτώχεια και η δυστυχία, άμα βαστάνε πολύ, στριγγλιάζουνε τον άνθρωπο και τον ασκημίζουν. Μα, αν ένας παραμυθάς αποφάσιζε άξαφνα να πάρει όλες αυτές τις δυστυχισμένες γυναίκες με τις σουβλερές μύτες και την άγρια όψη και τις θρόνιαζε στο ολόχρυσο παλάτι της Πεντάμορφης, και τις έβαζε να κοιμούνται στο παχύ στρώμα, τις χόρταινε με τα πλούσια φαγιά της, τις έλουζε με ανθόνερο και τις τριγύριζε με καλοσύνη, με αγάπη και με ξεγνοιασιά, θα βλέπαμε τότε πώς θα κόνταινε η μύτη τους και θα γλύκαινε η φωνή τους...Αλλά τότε ο παραμυθάς θα' πρεπε να βρει έναν άλλο τρόπο για να διακρίνονται οι βασιλιάδες και οι μεγάλοι άρχοντες, και αυτό φαίνεται πως δεν είναι και τόσο εύκολο.
Λοιπόν ούτε στα παραμύθια δεν μπορούν να αλλάξουν τα πράματα. Και θ' άλλαζαν στη ζωή;...
Όμως τα εικοσιδύο χρόνια της καθηγήτριας γέμιζαν τις φλέβες της μ'ένα γερό και πλούσιο αίμα που κυκλοφορούσε ορμητικό και ακάθεκτο στο σώμα της, παρασέρνοντας όλα τα δηλητήρια και ποτίζοντας το ίσαμε το βάθος του με υγεία, αισιοδοξία και καλοσύνη. "Στα παραμύθια μπορεί να μην αλλάζουνε τα πράγματα, στη ζωή όμως πρέπει να αλλάξουν!".
....Μεμιάς ένιωσε τέτοια δύναμη μέσα της που θα μπορούσε να τα βάλει με ολάκερη την ατελείωτη σειρά των καπέλων της κρεμάστρας αν στα κεφάλια που θα' μπεναν σε λίγο μέσα σ' αυτά τα καπέλα ερχόταν η ιδέα να την εμποδίσουν!....Έτσι αποφασισμένη μπήκε στην τάξη της. Μόλις κάθισε η Μαρίνα στην ψηλή καρέκλα της έδρας συλλογίστηκε πόσο δύσκολο ήτανε να ' ναι κανείς εκπαιδευτικός. Αλήθεια , πώς θα'πρεπε να είναι ένας καλός εκπαιδευτικός;....Έπρεπε να είναι ένας φυσικός και ανυπόκριτος άνθρωπος, δίχως καμία απολύτως πόζα, δίχως υποκριτικές γλύκες και δίχως επίδειξη εμβρίθειας, και να φέρνεται στα παιδιά όπως θα φερνόταν και στα δικά του παιδιά, αν είχε, ή στους καλύτερους φίλους του: με στοργή, με καλοσύνη και με ευγένεια. Τότε γίνονται αμέσως και τα παιδιά καλά και ευγενικά, και αφήνονται στα χέρια του έτσι όπως αφήνονται και στα χέρια της μητέρας τους ή της μεγαλύτερης αδερφής τους...
Για να μιλήσουν στις ανοιχτές ψυχές των παιδιών τις πολύτιμες τούτες ώρες πρέπει, εκτός από τις βαθιές γνώσεις, να' χουνε και μερικά άλλα προσόντα που δεν αποχτιούνται μέσα σε τέσσερα χρόνια, ούτε και σε οχτώ. Πρέπει να είναι «ά ν θ ρ ω π ο ι», και για την απλή αυτή ιδιότητα χρειάζονται πολυσύνθετα πράματα, χρειάζεται π ο λ ι τ ι σ μ ό ς: κράμα από φυσικές ιδιότητες, από πολλές επίκτητες, από βαθιά μακρόχρονη καλλιέργεια και από οικογενειακή και κοινωνική αγωγή. Δύσκολα πράματα, γι' αυτό και σπάνια. Σπάνια σε όλα τα πεδία ·λοιπόν και στην Εκπαίδευση. Μόνο που στην Εκπαίδευση η έλλειψη φαίνεται. Στα άλλα επαγγέλματα κρύβεται...Ο δάσκαλος φαίνεται· αυτή είναι η διαφορά. Διδάσκω θα πει ανοίγω την ψυχή μου και, άμα ανοίξω την ψυχή μου, επιτρέπω στο κάθε μάτι να μπει και να τη δει. Εκπαιδεύω θα πει δίνω ένα κομμάτι απ' την ψυχή μου· μα, όταν η ψυχή μου είναι φτωχή και γυμνή, τι να δώσω; Δε δίνω τίποτα! Λοιπόν δεν εκπαιδεύω.."
(Κατίνα Παπά, Σ'ένα Γυμνάσιο Θηλέων, Βιβλιοπωλείο της Εστίας, Αθήνα 1980, 4η έκδοση)

Ο μεγάλος ξεσηκωμός και η εξέγερση στο Κιλερέρ...

Κιλελέρ, Α. Τάσσος


 Τα γεγονότα που ξετυλίχτηκαν από τις 27 Φεβρουαρίου ως τις 6 Μαρτίου 1910 είναι γνωστά και έχουν περιγραφεί κατά καιρούς από διάφορους ιστορικούς ή από αυτόπτες μάρτυρες. Μ' όλα αυτά μια σύντομη αναφορά σ' αυτά τη θεωρούμε απαραίτητη.
Στις 27 Φεβρουαρίου 1910 αποφασίστηκε να οργανωθούν παναγροτικά συλλαλητήρια σε τρεις μεγάλες θεσσαλικές πόλεις. Το μεγαλύτερο και μαχητικότερο συλλαλητήριο έγινε στην Καρδίτσα. Ήταν μέρα Σάββατο και οι δρόμοι που οδηγούσαν από τα χωριά στην πόλη γέμισαν από κολλήγους, που κρατούσαν κόκκινες και μαύρες σημαίες. Πολλοί έρχονταν καβάλα στ' άλογα με γκράδες κρεμασμένους στους ώμους. Ως το μεσημέρι η κεντρική πλατεία γέμισε από κόσμο. Πάνω από 10 χιλιάδες αγρότες με μαχητικότητα διαδήλωναν τη θέλησή τους να απελευθερωθούν από το ζυγό των τσιφλικάδων. Μαζί με τα συνθήματα ακούγονται και αραιοί πυροβολισμοί, ενώ οι καμπάνες των εκκλησιών χτυπάνε πένθιμα. Με τα μέτρα της εποχής εκείνης η εκδήλωση είναι πρωτοφανέρωτη. Οι τοπικές αρχές έχουν τρομοκρατηθεί από τον όγκο και τη μαχητικότητα της συγκέντρωσης, γι' αυτό και δεν τολμούν να πάρουν μέτρα.
Κάποιος αυτή τη στιγμή ρίχνει το σύνθημα να πάνε στο σταθμό και να σταματήσουν το τρένο που έρχονταν απ' το Βόλο και έφερνε τους κολλήγους από τους Σοφάδες. Οι αρχές είχαν δώσει διαταγή να μη σταματήσει η αμαξοστοιχία για να εμποδίσουν την κάθοδο των κολλήγων. Ο Δ. Μπούσδρας αναφέρει ότι αυτός που έριξε το σύνθημα ήταν ο πρώην Δήμαρχος Καρδίτσας Στέργιος Λάππας και απέβλεπε να δημιουργήσει επεισόδια για να προκαλέσει την επέμβαση των αρχών.
Όπως και αν έχουν τα πράγματα, το πλήθος αποδέχεται την ιδέα και από το δρόμο των στρατώνων ως το σταθμό πραγματοποιείται μια μαχητικότατη  πορεία· επικεφαλής της πορείας ήταν έφιπποι αγρότες. Στη διάρκεια αυτής της πορείας ένας χωροφύλακας καλπάζοντας με το άλογό του σκότωσε τον αγρότη Χρήστο Σάλτα.
Όταν έφτασαν στο σταθμό, οι διαδηλωτές τοποθέτησαν πάνω στη σιδηροδρομική γραμμή τραβέρσες και σιδηροτροχιές για να υποχρεώσουν την αμαξοστοιχία να σταματήσει. Ο οδηγός όμως της αμαξοστοιχίας, εκτελώντας διαταγές της εταιρίας δε θέλει να σταματήσει και το τραίνο προχωρεί. Τότε οι διαδηλωτές άρχισαν τον πετροπόλεμο και μερικοί χεροδύναμοι ανέβηκαν στη μηχανή και κατέβασαν τον οδηγό με τη βία.
Το πλήθος ξαναγύρισε στην πλατεία και το απομεσήμερο η πλατεία, οι γύρω δρόμοι, ως το εξοχικό κέντρο " Παυσίλυπο", ξεχείλισαν από κόσμο. Στους συγκεντρωμένους μίλησαν ο αγρότης Αθ. Καραμήτρος, ο δικηγόρος Κ. Σταμούλης, και ο γιατρός Β. Γρίβας, ο οποίος, όπως γράφει ο Κορδάτος, ήταν ο μεστότερος ομιλητής. Το ψήφισμα που εγκρίθηκε ζητούσε από την Κυβέρνηση να ψηφιστεί το νομοσχέδιο για την απαλλοτρίωση.
Την ίδια μέρα έγινε μεγάλη συγκέντρωση και στα Τρίκαλα, αλλά της έλειπε η μαχητικότητα και ο αυθορμητισμός της Καρδίτσας. Στους Σοφάδες αντίθετα η ατμόσφαιρα ήταν επαναστατική. Οι αγρότες τράβηξαν προς το σταθμό και όταν πέρασε το τραίνο το σταμάτησαν και ανέβηκαν πάνω. Κανείς δεν τόλμησε να τους αντισταθεί.
Μαχητική ήταν και η συγκέντρωση στα Φάρσαλα. μετά από μερικές μέρες - 1η Μαρτίου 1910 - 400 αγρότες από τα Ορφανά, οπλισμένοι με γκράδες, σταμάτησαν το τραίνο που πήγαινε στη Λάρισα και απείλησαν ότι αν δε γίνει απαλλοτρίωση θα χαλάσουν τη γραμμή, ενώ στα χωριά των Φαρσάλων - Κρύα Βρύση, Τσαχμάτ και Κόντου - οι κολλήγοι έβαλαν φωτιά στις αχυραποθήκες των τσιφλικάδων.
Η κατάσταση γινόταν ολοένα και πιο εκρηκτική. Ο θεσσαλικός κάμπος άρχισε να παίρνει φωτιά. Ο απόηχος των γεγονότων έφτασε και στην υπόλοιπη Ελλάδα, όπου μιλούσαν για θεσσαλική εξέγερση. Η Κυβέρνηση τρομοκρατήθηκε. Άρχισαν τα συμβούλια και τα διαβούλια, διατάχθηκαν μέτρα, έγιναν συλλήψεις, στάλθηκαν τρεις μεραρχίες στρατού στη Θεσσαλία και δόθηκαν διαταγές να τηρηθεί η "τάξη "  "πάση θυσία". Έτσι φτάνουμε στα γεγονότα του Κιλελέρ.
Στις 6 του Μάρτη 1910 αποφασίστηκε να γίνει παναγροτική συγκέντρωση στη Λάρισα. Από πολύ νωρίς το πρωί εκείνης της μέρας οι αγρότες άρχισαν να μαζεύονται στα σημεία προσυγκέντρωσης και κατόπιν κατευθύνονται προς την πόλη. Πρώτοι μπήκαν στη Λάρισα οι κολλήγοι από το Δήμο Κρανώνος, ακολούθησαν οι κολλήγοι από τους Δήμους Συκουρίου και Ογχήστου και κατόπιν από άλλα χωριά.
Είναι όλοι τους άοπλοι, ανεμίζουν κόκκινες και μαύρες σημαίες, ζητωκραυγάζουν, ρίχνουν διάφορα συνθήματα και προχωρούν προς την κεντρική πλατεία, όπου σχηματίζεται μια πραγματική λαοθάλασσα. Η πόλη στρατοκρατείται. Έχει συγκεντρωθεί πολύς στρατός από διάφορα όπλα: ιππικό, μηχανικό, πεζικό. Έφιπποι στρατιώτες και πεζοί χωροφύλακες μετακινούνται συνεχώς στους δρόμους.
Στο Κιλελέρ, σημερινή Κυψέλη, που ήταν ένα σημείο συγκέντρωσης των αγροτών, έγινε η πρώτη επίθεση εναντίον των κολλήγων. Είναι άοπλοι, τραγουδούν και ζητωκραυγάζουν. Όταν έφτασε το τραίνο από το Βόλο επιχειρούν να ανεβούν για να πάνε στη Λάρισα, χωρίς να πληρώσουν εισιτήρια. Ο Διευθυντής των Θεσσαλικών Σιδηροδρόμων, που ταξιδεύει συμπτωματικά για τη Λάρισα, διατάσσει τους υπαλλήλους να τους κατεβάσουν. Οι κολλήγοι χωρίς να φέρουν αντίσταση, επειδή βλέπουν ότι είναι στρατός μέσα, κατεβαίνουν. Αλλά μόλις ξεκίνησε η αμαξοστοιχία, πετροβολούν το τραίνο και γιουχαΐζουν το Διευθυντή.
Ένα χιλιόμετρο παρακάτω, άλλη μια ομάδα αγροτών, περίπου καμιά οχτακοσαριά, επιχειρεί να ανέβει στο τραίνο. Τους εμποδίζουν. Γίνεται μια μικρή αψιμαχία. Φωνές, βρισιές κ.λ.π. Ο Πολίτης καλεί το στρατό να επέμβει. Ο επικεφαλής έδωσε διαταγή στους στρατιώτες να πυροβολήσουν. Οι αγρότες δεν τρομοκρατούνται. Παίρνουν πέτρες και τις ρίχνουν στο τραίνο. Οι στρατιώτες ρίχνουν στο κρέας και δυο αγρότες ο Αθ. Νταφούλης και ο Αθ. Μπόκας πέφτουν νεκροί. Ένας άλλος πληγώνεται βαριά. Το τραίνο φεύγει και το πρώτο αγροτικό αίμα έχει βάψει τον κάμπο της Λάρισας.
Στον άλλο σταθμό, το Τσουλάρ, σημερινή Μελία, επαναλαμβάνονται τα ίδια. Οι συγκεντρωμένοι αγρότες είναι πολλοί και μαχητικοί. Ο κάμπος αντιλαλεί από τα συνθήματα: " Ζήτω η λευτεριά", " κάτω οι τσιφλικάδες" κ.λ.π. Επιχειρούν να σταματήσουν το τραίνο, αλλά αυτό προχωρεί. Αρχίζει ο πετροπόλεμος. Οι στρατιώτες ρίχνουν από μέσα. Καινούργιο αίμα χύνεται. Σκοτώνεται ο Στεφ. Ακριβούσης και τραυματίζονται 15 άλλοι αγρότες.
Η είδηση για τη δολοφονική επίθεση στο Κιλελέρ και το Τσουλάρ προκάλεσε αναβρασμό στους αγρότες που ήταν συγκεντρωμένοι στη Λάρισα. Η πόλη εξακολουθεί να στρατοκρατείται. Τα μαγαζιά είναι από το πρωί κλεισμένα. Μεγάλες μάζες αγροτών κατεβαίνουν από το Φρούριο προς τα κάτω. Επιχειρούν να τους εμποδίσουν, αλλά οι αγρότες αντιστέκονται. Ο υπίλαρχος Χρύσης διατάσσει τους έφιππους στρατιώτες να πυροβολήσουν. Οι αγρότες όμως δεν υποχωρούν και η συμπλοκή εξελίσσεται σε αληθινή μάχη που βαστάει είκοσι περίπου λεπτά. Τραυματίζονται οι αγρότες Απ. Μπάνταρης, Καράμπερης και Γκουλέμας. Αλλά τελικά η γραμμή σπάει και οι αγρότες κατεβαίνουν προς την κεντρική πλατεία.
Μεγάλη συμπλοκή έγινε και στην πόλη των Φαρσάλων, όπου ο Πηχεών, επικεφαλής μιας ίλης ιππικού, εμπόδιζε τους αγρότες που έρχονταν από το Νεμπεγκλέρ ( Νίκαια) να μπουν στην πόλη. Η είδηση έγινε γνωστή και οι συγκεντρωμένοι στο κέντρο της πόλης τρέχουν προς την πύλη και επιχειρούν από μέσα να διασπάσουν τη γραμμή. Οι έφιπποι στρατιώτες χρησιμοποιούν στην αρχή τα ξίφη τους για να σκορπίσουν το πλήθος. Οι αγρότες υποχωρούν αρχικά, αλλά κατόπιν ξανασυγκεντρώνονται και ανταπαντούν με πετροβόλημα. Οι στρατιώτες πυροβολούν και ο αγρότης Α. Μπατάλας πέφτει θανάσιμα τραυματισμένος. Μετά από άγρια πάλη οι αγρότες σπάζουν τον κλοιό, αγκαλιάζονται, φιλιώνται και κατευθύνονται προς την πλατεία.
Άλλη μια άγρια μάχη έγινε κοντά στην πλατεία της πόλης, όπου οι αγρότες που κατευθύνονται προς αυτή δέχονται μια καινούργια επίθεση από το ιππικό. Επικεφαλής είναι ο ανθυπίλαρχος Σκανδάλης. Επιχειρούν να τους εμποδίσουν να προχωρήσουν προς την πλατεία, αλλά οι αγρότες δεν υποχωρούν, η συμπλοκή γενικεύεται και τραυματίζονται πολλοί κολλήγοι.
Όταν τελικά φτάνουν στην κεντρική πλατεία και ενώνονται με τους άλλους αγρότες δέχονται και την τελική επίθεση. Πρώτα επιχειρεί με επέλαση να τους διαλύσει το ιππικό, αλλά οι αγρότες αντιστέκονται και η έφοδος του ιππικού δεν φέρνει αποτελέσματα. Κατόπιν, μπροστά στο ξενοδοχείο " Πανελλήνιο", όπου βρίσκεται η συμπαγής μάζα των κολλήγων, δέχονται ομαδικά πυρά από ένα λόχο μηχανικού, ενώ οι έφιπποι στρατιώτες ρίχνουν κι αυτοί με τα πιστόλια τους. Ευτυχώς οι φαντάροι ρίχνουν στον αέρα, αλλιώς θα είχαμε πολλά θύματα. Ένας γενικός αναβρασμός επικρατεί. Οι αγρότες αντιστέκονται και στους πυροβολισμούς του στρατού απαντούν με πέτρες. Η ώρα είναι τρεις το απόγευμα. Μπροστά στην αντίσταση αυτή των αγροτών, οι αρχές κάμπτονται και αναγκάζονται να επιτρέψουν το συλλαλητήριο.
Στους συγκεντρωμένους μίλησε ο Νικούλης και το ψήφισμα το διάβασε ο Γ. Σχοινάς. Οι αγρότες του κάμπου της Λάρισας ζητούν να ψηφιστεί το νομοσχέδιο για την απαλλοτρίωση, τη διανομή των Ζαππείων κτημάτων , την προικοδότηση του Γεωργικού Ταμείου και εκφράζουν τη βαθιά τους οδύνη για την άδικη επίθεση και τα θύματα που σημειώθηκαν.
Η θυσία του Κιλελέρ δεν πήγε χαμένη, έστω και αργοπορημένα έφερε τα αποτελέσματά της. Όπως είναι γνωστό, η λύση του αγροτικού ζητήματος ακολούθησε ένα βασανιστικό δρόμο και η προώθησή του κάθε φορά γινόταν κάτω από την πίεση των ίδιων αγροτικών μαζών. Ακόμα και ο Βενιζέλος, που μετά το κίνημα του 1909 έγινε ο αναγνωρισμένος ηγέτης της ανερχόμενης αστικής τάξης, στην αρχή ήταν πολύ διστακτικός. Όταν στις εκλογές για την Β' Αναθεωρητική Βουλή ανέβηκε στη Θεσσαλία για να μιλήσει, χαρακτήρισε ως δημοκόπους όλους εκείνους που υπόσχονταν τη γρήγορη λύση του αγροτικού ζητήματος με αναγκαστική απαλλοτρίωση. Ωστόσο, όμως, γενικά και αόριστα έδωσε υποσχέσεις και εμφανίστηκε σαν προστάτης των κολλήγων.
Μετά τα αιματηρά γεγονότα του Κιλελέρ, το αγροτικό ζήτημα συζητιέται πλατιά στην Αναθεωρητική Βουλή του 1911. Κύριο πρόβλημα είναι η απαλλοτρίωση των τσιφλικιών και η αποκατάσταση των ακτημόνων καλλιεργητών...Ο Βενιζέλος ταλαντεύτηκε αρκετά. Απ' τη μια μεριά υποστήριζε το "ιερό δικαίωμα" της ιδιοκτησίας κι απ' την άλλη αναγνώριζε ότι οι κολλήγοι έπρεπε να αποκτήσουν ένα κομμάτι γης. Η στάση αυτή του Βενιζέλου εξηγείται από την πίεση που ασκούσε πάνω του η αστικοτσιφλικάδικη ομάδα ( Μπενάκης, Ζερβουδάκης, Κύρου, κ.λ.π.) η οποία και τον ενίσχυε οικονομικά. Τελικά όμως υποχρεώθηκε να δεχθεί την απαλλοτρίωση από το φόβο μήπως ξεσπάσουν στη Θεσσαλία καινούργια επεισόδια...

 Από το βιβλίο του Χρήστου Βραχνιάρη, Ανάμεσα σε δυό εξεγέρσεις. Κιλελέρ 1910 - Τρίκαλα 1925, εκδόσεις Αλφειός, Αθήνα 1985
 
                                                                                        Πηγή: ofisofi.blogspot.gr

Κυριακή, 5 Μαρτίου 2017

Κυριακάτικο σινεμά: "Οι Άθλιοι" (1958)

Αποτέλεσμα εικόνας για Οι Άθλιοι

Ταινία προς τιμήν του Βίκτωρος Ουγκώ, του ποιητή του νέου κόσμου,του προφητικού, παραισθησιακού φιλοσόφου και μυθοπλάστη είναι η σημερινή πρόταση. Πρόκειται για τους "Άθλιους", ταινία του 1958 που βασίζεται στο ομώνυμο μυθιστόρημά του. Σε σκηνοθεσία Ζαν-Πωλ Λε Σανουά και με πρωταγωνιστές τον Ζαν Γκαμπέν (Γιάννη Αγιάννη), τον Μπερνάρ Μπλιέ (Ιαβέρη) και τον Μπουρβίλ (Θερναδιέρο). Ο Ουγκώ γεννήθηκε τέτοιες μέρες, τέλη Φλεβάρη του 1802...

ΚΑΛΗ ΚΥΡΙΑΚΗ! 

Σάββατο, 4 Μαρτίου 2017

Για τον ρατσισμό και κάθε είδους διακρίσεις...




http://antikleidi.com/wp-content/uploads/2017/02/1-02-2017_4-01-34_pm.jpg

Η παρακάτω διαφήμιση από την εθνική τηλεόραση της Δανίας μας θυμίζει πως δεν είναι λίγες οι φορές που οι άνθρωποι εντοπίζουν δύσκολα όσα τους ενώνουν με τους άλλους, αλλά βρίσκουν με μεγάλη ευκολία όσα νομίζουν πως πρέπει να τους χωρίζουν. Ειδικά στις σύγχρονες κοινωνίες όπου κυριαρχούν ο διχασμός, η ξενοφοβία, οι διακρίσεις και ο ρατσισμός, η συζήτηση για πώς θα πρέπει να αφήσουμε στην άκρη όσα μας χωρίζουν και να στραφούμε σε όσα μας ενώνουν, είναι πιο επίκαιρη από ποτέ...

Μηνολόγιο Μαρτίου...

Αποτέλεσμα εικόνας για μάρτιος

Μηνολόγιο Μαρτίου και πάλι... Ο Μάρτιος, όπως έχουμε ξαναπεί, ήταν αρχικά ο πρώτος μήνας του παλιού ρωμαϊκού ημερολογίου. Ήταν αφιερωμένος στον θεό Άρη (Mars). Τότε οι εκστρατείες ξεκινούσαν την άνοιξη, και μάλιστα την πρώτη του Μάρτη γιόρταζαν το Armillustrum (Αρμιλούστριο) σε τέμενος του Άρη, γιορτή καθαγιασμού των όπλων. Η ελληνική  ονομασία του τρίτου μήνα της χρονιάς είναι δάνειο από τα λατινικά, όπως άλλωστε και όλα τα ονόματα των μηνών.

 
Τε  1 Ανακάλυψις της ραδιενεργείας υπό Ερρίκου Μπεκερέλ
Πε 2 Γενέσιον Αντωνίου Βιβάλντι
Πα  3 † Νικολάου Γκόγκολ
Σα 4 Γενέσιον Αλεξάνδρου Παπαδιαμάντη
Κυ 5 Σωκράτους του φιλοσόφου θανάτωσις
Δε 6 Μιχαήλ Αγγέλου. Και του Κιλελέρ.
Τρ  7 Αριστοτέλους του Σταγειρίτου θανή
Τε  8 Παγκόσμια ημέρα των γυναικών
Πε  9 Αναξαγόρου του φιλοσόφου
Πα 10 † Γεωργίου Ζαμπέτα
Σα 11 Ρωμαίου και Ιουλιέτας
Κυ 12 Άννας Φρανκ τελευτή εν τω στρατοπέδω και Σταύρου Κουγιουμτζή θανή
Δε 13 † Ίβο Άντριτς
Τρ 14 Κοίμησις Καρόλου Μαρξ
Τε 15 Γενέσιον Αγγέλου Σικελιανού, του υψιπετούς
Πε 16 † Μοδέστου Μουσόργκσκι του μουσουργού
Πα 17 Του Εθνικού Θεάτρου
Σα 18 † Οδυσσέως Ελύτη
Κυ 19 Ταφή Ανδρέου Κάλβου  «είναι γλυκύς ο θάνατος μόνον όταν κοιμώμεθα εις την πατρίδα»
Δε 20 †Κοίμησις Ισαάκ Νεύτωνος
Τρ 21 Παγκόσμια ημέρα ποιήσεως αλλά και εαρινή ισημερία.
Τε 22
† Ιωάννη Βόλφγκανγκ Γκαίτε
Πε 23 Άχθου Αρούρη, του αγνώστου ποιητού
Πα 24 † Αδαμαντίου Κοραή
Σα 25 Της Ελληνικής Επαναστάσεως
Κυ 26 † Λουδοβίκου φαν Μπετόβεν
Δε 27 Παγκόσμια ημέρα θεάτρου
Τρ 28 Δημώνακτος του φιλοσόφου
Τε 29 Μαρτύριον Χαραλάμπους Κανόνη εν Χίω
Πε 30 Νικολάου Μπελογιάννη και των συν αυτώ τυφεκισθέντων
Πα 31 Των εν Χίω υπό του Καραλή σφαγιασθέντων μυρίων
                                                                                                                    
 Καλό μήνα!